بازداشت بن رابرتس-اسمیت، پرافتخارترین سرباز زنده استرالیا، به اتهام جنایت جنگی در افغانستان
پروندهای که سالها در سایه گزارشهای رسانهای و بحثهای حقوقی جریان داشت، اکنون وارد مرحلهای بیسابقه شده است؛ بازداشت بن رابرتس-اسمیت، نماد افتخار نظامی استرالیا، نهتنها یک پرونده قضایی بلکه آزمونی برای نظام عدالت این کشور در قبال جنگ افغانستان به شمار میرود.
به گزارش رادیو نشاط، بن رابرتس-اسمیت، نظامی پیشین نیروهای ویژه استرالیا و دارنده نشان عالی «صلیب ویکتوریا»، روز سهشنبه ۷ آوریل ۲۰۲۶ در فرودگاه سیدنی بازداشت شد؛ اقدامی که به گفته پلیس فدرال استرالیا در ادامه تحقیقات چندساله درباره اتهامهای جنایت جنگی در افغانستان انجام شده است.
بر اساس اعلام رسمی مقامهای قضایی، این نظامی ۴۷ ساله با پنج فقره اتهام قتل به عنوان «جنایت جنگی» روبهروست. این اتهامها مربوط به عملیاتهای نظامی در فاصله سالهای ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۲ در استان ارزگان افغانستان است؛ جایی که به گفته پلیس، شماری از شهروندان افغان که غیرمسلح بوده و در بازداشت نیروهای استرالیایی قرار داشتند، کشته شدهاند.
در توضیح جزئیات پرونده آمده است که این اتهامها به سه رویداد جداگانه مرتبط است. در برخی موارد ادعا شده که رابرتس-اسمیت مستقیماً در تیراندازی نقش داشته و در مواردی دیگر، دستور قتل از سوی او صادر شده است. مقامهای پلیس تأکید کردهاند که قربانیان در زمان کشته شدن، درگیری فعالی نداشته و تحت کنترل نیروهای استرالیایی بودهاند.
این بازداشت نتیجه تحقیقات مشترک پلیس فدرال استرالیا و «دفتر بازپرس ویژه» است که از سال ۲۰۲۱ و پس از انتشار گزارش جنجالی درباره عملکرد نیروهای ویژه استرالیا در افغانستان آغاز شد. مقامهای مسئول اعلام کردهاند که بررسی این پرونده با چالشهای جدی از جمله محدودیت دسترسی به صحنههای حادثه، نبود امکان کالبدشکافی و دشواری ارتباط با شاهدان همراه بوده است.
اهمیت این پرونده از آنجا دوچندان میشود که رابرتس-اسمیت سالها به عنوان یکی از نمادهای افتخار نظامی استرالیا شناخته میشد. او در جنگ افغانستان به دلیل اقداماتش نشان «صلیب ویکتوریا» دریافت کرده بود؛ بالاترین نشان نظامی این کشور. با این حال، از چند سال پیش نام او در گزارشهای رسانهای درباره قتل غیرنظامیان افغان مطرح شد.
در سال ۲۰۲۳، دادگاه فدرال استرالیا در یک پرونده مدنی مرتبط با افترا، با معیار حقوقی مدنی به این نتیجه رسید که برخی از این اتهامها «اساساً درست» بودهاند. هرچند آن پرونده منجر به محکومیت کیفری نشد، اما زمینهساز تحقیقات گستردهتر و در نهایت طرح اتهامهای فعلی شد. درخواست تجدیدنظر او در همان پرونده نیز در سال گذشته رد شده بود.
پلیس فدرال استرالیا اعلام کرده است که این پرونده تنها یکی از مجموعه بررسیهایی است که در خصوص ادعاهای جنایت جنگی انجام شده و همچنان تعدادی از پروندهها در دست بررسی است. در عین حال، مقامهای استرالیایی تأکید کردهاند که این اتهامها متوجه تعداد محدودی از نیروهاست و نباید به کل ارتش تعمیم داده شود.
در واکنش به این خبر، آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، از هرگونه اظهارنظر درباره جزئیات پرونده خودداری کرده و تأکید کرده است که روند قضایی باید بدون مداخله سیاسی طی شود.
با توجه به اینکه پرونده در مرحله رسیدگی قضایی قرار دارد، بن رابرتس-اسمیت از نظر حقوقی بیگناه محسوب میشود مگر آنکه اتهامها در دادگاه اثبات شود.