وقتی شکست فقط به معنای باختن نیست؛ چگونه میتوان از دل رنج، ناکامی و روزهای دشوار، به درک تازهای از زندگی رسید؟ دکتر مصطفی مهرآیین، جامعهشناس و پژوهشگر فرهنگ و جامعه، در تازهترین کارگاه خود به سراغ همین پرسش رفته است.
به گزارش رادیو نشاط، کارگاه ششجلسهای «حکمت شفابخش شکست خوردن در زندگی» تازهترین فعالیت آموزشی دکتر مصطفی مهرآیین است؛ جامعهشناسی که سالهاست بخش مهمی از فعالیت علمی و فکری خود را به مطالعه فرهنگ، جامعه، قدرت، رنج اجتماعی و تحولات ایران اختصاص داده است.
مهرآیین در این دوره به جای نگاه رایجِ «شکست مقدمه موفقیت است»، پرسش عمیقتری را مطرح میکند: اگر بعضی شکستها هرگز به پیروزی تبدیل نشوند، انسان چگونه باید با آنها زندگی کند؟
او برای پاسخ به این پرسش به آثاری از متفکرانی چون هانا آرنت، مایکل ایگناتیف، کاستیکا براداتان و کوین آهو رجوع میکند و از شکست، رنج، بیماری، سالمندی، مرگ، مصیبتهای سیاسی و زندگی در دوران بحران سخن میگوید.
این مباحث تنها درباره تجربه شخصی شکست نیست. مهرآیین آنها را به پرسشی اجتماعی نیز پیوند میزند: انسان امروز در جامعهای بحرانزده چگونه میتواند با رنج و ناکامی روبهرو شود، بدون آنکه امید و معنای زندگی را از دست بدهد؟
مصطفی مهرآیین کیست؟
مصطفی مهرآیین، متولد سال ۱۳۵۳ در بندر دیر استان بوشهر، جامعهشناس، نویسنده و مترجم است. او ابتدا در رشته مترجمی زبان انگلیسی تحصیل کرد و سپس مسیر دانشگاهی خود را در جامعهشناسی ادامه داد و دکترای جامعهشناسی با گرایش جامعهشناسی فرهنگ را از دانشگاه تربیت مدرس دریافت کرد.
او سالها در حوزه جامعهشناسی فرهنگ، هنر و ادبیات تدریس و پژوهش کرده و از جمله بهعنوان استادیار جامعهشناسی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی فعالیت داشته است.
مهرآیین همچنین مدیریت مؤسسه مطالعاتی «رخداد تازه» را بر عهده داشت؛ مجموعهای که با حضور شماری از استادان و اندیشمندان ایرانی، دورهها و نشستهایی در حوزه جامعهشناسی، فلسفه، تاریخ، الهیات، هنر و ادبیات برگزار میکرد.
از او آثار تألیفی و ترجمههای متعددی منتشر شده است؛ از جمله ترجمه «انقلاب ایران؛ ریشههای بحران و ناآرامی» اثر مهران کامروا و «جامعهشناسی فرهنگ» اثر روبرت وسنو، و آثاری در زمینه جامعهشناسی معرفت، هنر، سینما، قدرت و فرهنگ.
سالهای پرهزینه برای یک جامعهشناس
نام مصطفی مهرآیین در سالهای اخیر، علاوه بر فعالیتهای دانشگاهی، با اظهارنظرها و نامههای انتقادی او نیز گره خورده است.
او در خرداد ۱۴۰۴ بازداشت و مدتی بعد آزاد شد. سپس بر اساس رأی دادگاه انقلاب و تأیید آن در دادگاه تجدیدنظر، در مجموع به هشت سال حبس محکوم شد که بر اساس مقررات مربوط به اجرای مجازات اشد، پنج سال آن قابل اجرا اعلام شده است. همچنین مجازاتهای تکمیلی از جمله محدودیت فعالیت در فضای مجازی و رسانهها و ممنوعیت خروج از کشور برای او در نظر گرفته شده بود.
انجمن جامعهشناسی ایران نیز در واکنش به حکم او، با تأکید بر اهمیت آزادی آکادمیک و امکان نقد اجتماعی، نسبت به صدور حکم زندان برای این جامعهشناس ابراز نگرانی کرده بود.
و حالا؛ بازگشت به آموزش
در چنین شرایطی، مهرآیین بار دیگر به سراغ کاری رفته که بخش بزرگی از زندگی حرفهای او با آن تعریف شده است: آموزش، اندیشیدن و گفتوگو درباره جامعه و انسان.
کارگاه «حکمت شفابخش شکست خوردن در زندگی» شاید از همین منظر نیز قابل توجه باشد؛ جامعهشناسی که خود در سالهای اخیر با بازداشت، دادگاه، حکم زندان و محدودیتهای حرفهای روبهرو بوده، اکنون درباره معنای شکست، رنج، آسیبپذیری و امکان ادامه دادن سخن میگوید.
او این پرسش را پیش روی مخاطب میگذارد که در مواجهه با شکستهای زندگی، آیا تنها راه، تلاش برای «برنده شدن» است؛ یا میتوان آموخت که چگونه شکست را فهمید، با آن زندگی کرد و از دل آن، معنای دیگری برای زیستن پیدا کرد؟
برای آشنایی بیشتر با دیدگاهها، کارگاهها و تازهترین مطالب دکتر مصطفی مهرآیین، میتوانید صفحات «مدرسه مهرآیین» را دنبال کنید:
اینستاگرام مدرسه مهرآیین – @mostafamehraeen2025
تلگرام مدرسه مهرآیین – @mostafamehraeen