کسب مدال المپیک پایان سالها تمرین و فداکاری است؛ اما این افتخار در استرالیا چه ارزش مالی دارد؟ از جایزه مدال و حمایتهای دولتی تا هزینه مسابقات جهانی و آینده قهرمانان پس از بازنشستگی، نظام حمایت از ورزشکاران استرالیایی ابعاد کمتر شناختهشدهای دارد.
نویسنده مسعود ظهوری - رادیو نشاط
یک ورزشکار ممکن است بیش از یک دهه از زندگی خود را صرف تمرین کند تا سرانجام با پیراهن استرالیا روی سکوی المپیک بایستد؛ اما مدال طلا برای او چقدر ارزش مالی دارد؟ آیا دولت هزینه تمرین و حضورش در مسابقات جهانی را میپردازد؟ آیا ورزشکاران مجبور به پیدا کردن اسپانسر هستند و مهمتر از همه، وقتی دوران قهرمانی تمام میشود، آیا مدالآور المپیک از حقوق یا مزایای ویژهای برخوردار خواهد بود؟ بررسی نظام ورزش قهرمانی استرالیا نشان میدهد حمایت از ورزشکار بسیار گستردهتر از جایزه مدال است، اما این حمایت برای همه یکسان و مادامالعمر نیست.
برای بررسی میزان حمایت مالی از قهرمانان استرالیا باید میان سه موضوع تفاوت قائل شد: جایزه کسب مدال، حمایت دولت از ورزشکاران نخبه و هزینههای آمادهسازی و حضور در مسابقات بینالمللی.
این سه مورد الزاماً از یک منبع پرداخت نمیشوند.
چه نهادی از ورزشکاران نخبه استرالیا حمایت میکند؟
یکی از مهمترین نهادهای دولتی در این زمینه کمیسیون ورزش استرالیا است.
این کمیسیون یک نهاد دولت فدرال استرالیاست که در توسعه ورزش عمومی و ورزش قهرمانی فعالیت میکند. بودجه آن از دولت تأمین میشود، اعضای هیئتمدیره آن توسط وزیر ورزش منصوب میشوند و این نهاد در برابر وزیر ورزش پاسخگو است.
در مجموعه این کمیسیون، مؤسسه ورزش استرالیا (AIS) قرار دارد که تمرکز اصلی آن بر ورزش قهرمانی و کمک به ورزشکاران برای رسیدن به بالاترین سطح رقابتهای بینالمللی است.
بنابراین به زبان ساده، مؤسسه ورزش استرالیا یکی از مهمترین بازوهای سیستم دولتی برای حمایت از ورزشکاران نخبه این کشور محسوب میشود.
حمایت دولت فقط پول نقد نیست
کمک به یک ورزشکار نخبه الزاماً به معنای واریز پول به حساب او نیست.
ورزشکاران واجد شرایط میتوانند از مجموعهای از خدمات تخصصی بهرهمند شوند؛ از جمله امکانات تمرینی حرفهای، مربی و کارشناسان ورزشی، پزشکی ورزشی، فیزیوتراپی، تغذیه، توانبخشی، سلامت روان و خدمات مربوط به رفاه ورزشکار.
در واقع بخش قابل توجهی از سرمایهگذاری استرالیا در ورزش قهرمانی، صرف فراهم کردن شرایطی میشود که ورزشکار بتواند با رقبای برتر جهان رقابت کند.
ورزشکاران نخبه میتوانند کمک مالی مستقیم هم دریافت کنند
در کنار خدمات ورزشی، برنامهای برای کمک مالی مستقیم به ورزشکاران نخبه نیز وجود دارد که نام رسمی آن dAIS است.
هدف این برنامه آن است که ورزشکار بتواند بخشی از هزینههای زندگی خود را تأمین کند و زمان بیشتری را به تمرین و مسابقه اختصاص دهد.
اما این کمک به همه ورزشکاران تعلق نمیگیرد.
ورزشکار نمیتواند به تنهایی برای دریافت آن اقدام کند؛ فدراسیون ملی مربوط به رشته ورزشی باید او را معرفی کند و سطح عملکرد، نتایج و چشمانداز موفقیت آینده ورزشکار مورد بررسی قرار میگیرد.
تمرکز اصلی این برنامه بر ورزشکارانی است که در مسیر موفقیت در المپیک، پارالمپیک و بازیهای کشورهای مشترکالمنافع قرار دارند.
درآمد ورزشکار هم مهم است
یکی از نکات جالب سیستم کمک مستقیم این است که درآمد ورزشکار نیز در میزان پرداخت مؤثر است.
براساس مقررات فعلی، اگر درآمد سالانه ورزشکار پس از مالیات حداکثر ۸۰ هزار دلار استرالیا باشد، در صورت داشتن سایر شرایط میتواند ۱۰۰ درصد سهم تعیینشده را دریافت کند.
با افزایش درآمد، میزان حمایت کاهش مییابد:
تا ۸۰ هزار دلار: ۱۰۰ درصد حمایت تعیینشده
بین ۸۰ تا ۹۰ هزار دلار: ۷۵ درصد
بین ۹۰ تا ۱۰۰ هزار دلار: ۵۰ درصد
بین ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار دلار: ۲۵ درصد
بیش از ۱۱۰ هزار دلار: بدون دریافت این کمک
بنابراین این برنامه بیشتر برای کمک به ورزشکارانی طراحی شده که هنوز درآمد بالایی از ورزش، تبلیغات یا فعالیتهای دیگر ندارند.
مدال المپیک چقدر جایزه دارد؟
براساس برنامه فعلی کمیته المپیک استرالیا برای لسآنجلس ۲۰۲۸، ورزشکاران واجد شرایطی که مدال کسب کنند، برای دریافت حمایت مالی زیر در نظر گرفته میشوند:
مدال طلا: ۲۰ هزار دلار استرالیا
مدال نقره: ۱۵ هزار دلار
مدال برنز: ۱۰ هزار دلار
همچنین ورزشکارانی که برای تیم استرالیا در المپیک لسآنجلس ۲۰۲۸ انتخاب شوند و شرایط تعیینشده را داشته باشند، برای دریافت ۵ هزار دلار حمایت مالی در نظر گرفته میشوند.
چه کسی پول مدال را میدهد؟
یک نکته مهم این است که این جایزه را دولت استرالیا پرداخت نمیکند.
پرداختهای مربوط به مدال و انتخاب در تیم در چارچوب برنامه حمایتی کمیته المپیک استرالیا انجام میشود.
کمیته المپیک استرالیا یک سازمان مستقل ورزشی است و اعلام کرده که برای این برنامه از دولت فدرال، کمیسیون ورزش استرالیا یا مؤسسه ورزش استرالیا بودجه دریافت نمیکند.
منابع مالی این کمیته از جمله از بنیاد المپیک استرالیا، کمیته بینالمللی المپیک، اسپانسرها، فعالیتهای تجاری و کمکهای مالی تأمین میشود.
بنابراین باید میان پاداش مدال از سوی کمیته المپیک و سرمایهگذاری دولت در ورزش قهرمانی تفاوت قائل شد.
مسابقات جهانی هم میتواند جایزه داشته باشد
حمایت مالی فقط به روزهای برگزاری المپیک محدود نیست.
براساس برنامه فعلی کمیته المپیک استرالیا در مسیر لسآنجلس ۲۰۲۸، نتایج ورزشکاران در سالهای ۲۰۲۵، ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ در برخی مسابقات جهانی یا رقابتهای بزرگ بینالمللی مورد تأیید نیز میتواند مشمول پرداخت شود.
در رقابتهای واجد شرایط:
مقام اول: ۲۰ هزار دلار
مقام دوم: ۱۵ هزار دلار
مقام سوم: ۱۰ هزار دلار
مقام چهارم: ۵ هزار دلار
اما این موضوع شامل هر مسابقهای که عنوان «قهرمانی جهان» داشته باشد نمیشود. رقابت باید مورد تأیید برنامه مربوطه باشد و رشته و ماده مورد نظر نیز در برنامه المپیک لسآنجلس ۲۰۲۸ قرار داشته باشد.
بنابراین قهرمانی جهان در یک رشته المپیکی میتواند برای ورزشکار حمایت مالی ایجاد کند، حتی اگر هنوز المپیک برگزار نشده باشد.
چه کسی هزینه رفتن به مسابقات جهانی را میدهد؟
اینجا پاسخ برای همه ورزشکاران یکسان نیست.
دولت فدرال از طریق سیستم ورزش قهرمانی، بودجه در اختیار فدراسیونهای ملی و مراکز ورزشی قرار میدهد. فدراسیونها میتوانند از منابع خود برای آمادهسازی ورزشکاران، اردوها، مربیان، تجهیزات و شرکت در رقابتهای مهم بینالمللی استفاده کنند.
کمیته المپیک استرالیا نیز در برنامه حمایتی خود به برخی فدراسیونهای المپیکی کمک میکند و این منابع میتواند برای مسابقات انتخابی المپیک، سایر رقابتهای بینالمللی، مربیان، تجهیزات و حمایت از ورزشکاران استفاده شود.
بنابراین اگر یک ورزشکار در برنامه رسمی قهرمانی فدراسیون خود قرار داشته باشد، ممکن است تمام یا بخشی از هزینههای حضور او در مسابقات مهم بینالمللی تأمین شود.
اما این یک حق تضمینشده برای همه ورزشکاران نیست.
آیا ورزشکار استرالیایی ممکن است مجبور شود خودش هزینه بدهد؟
بله.
ملیپوش بودن یا حتی انتخاب شدن برای یک رقابت بینالمللی الزاماً به این معنا نیست که دولت یا فدراسیون تمام هزینهها را پرداخت خواهد کرد.
میزان حمایت به رشته ورزشی، سطح ورزشکار، بودجه فدراسیون، اهمیت مسابقه و جایگاه ورزشکار در برنامه قهرمانی بستگی دارد.
به همین دلیل برخی ورزشکاران، بهویژه ورزشکاران جوانتر یا فعال در رشتههایی با منابع مالی کمتر، ممکن است مجبور شوند بخشی از هزینه سفر، اقامت، تجهیزات، مربی یا مسابقه را خودشان تأمین کنند.
در چنین شرایطی اسپانسرهای خصوصی، باشگاهها، خانواده، کمکهای مردمی و سایر منابع مالی اهمیت زیادی پیدا میکنند.
بنابراین پوشیدن پیراهن استرالیا به خودی خود تضمین نمیکند که تمام هزینههای ورزشکار پرداخت شود.
اگر رشته اصلاً المپیکی نباشد چه میشود؟
اینجا تفاوت مهم دیگری وجود دارد.
برنامه اصلی کمک مالی مستقیم مؤسسه ورزش استرالیا بر ورزشکارانی متمرکز است که در مسیر المپیک، پارالمپیک و بازیهای کشورهای مشترکالمنافع قرار دارند.
بنابراین اگر فردی در رشتهای که در این مجموعه رقابتها حضور ندارد قهرمان جهان شود، نمیتوان گفت به طور خودکار همان حمایت مالی یک ورزشکار المپیکی را دریافت خواهد کرد.
در این رشتهها منابع مالی فدراسیون، باشگاهها، اسپانسرهای خصوصی و منابع شخصی ورزشکار میتواند نقش بسیار بیشتری داشته باشد.
در نتیجه حتی عنوان «قهرمان جهان» نیز به خودی خود تضمینکننده دریافت حقوق یا کمک مالی از دولت استرالیا نیست.
دولت چقدر روی ورزش قهرمانی سرمایهگذاری میکند؟
مبالغی که به یک مدالآور پرداخت میشود تنها بخش کوچکی از هزینه ورزش قهرمانی است.
برای نمونه، دولت استرالیا در سال ۲۰۲۶ از یک بسته سرمایهگذاری ۵۱۳ میلیون دلاری برای ورزش خبر داد که بخشی از آن به آمادهسازی ورزشکاران برای رقابت با بهترینهای جهان و مسیر رویدادهای بزرگی مانند المپیک لسآنجلس ۲۰۲۸، بازیهای زمستانی ۲۰۳۰ و در نهایت بریزبن ۲۰۳۲ مربوط میشود.
بنابراین هنگامی که درباره «۲۰ هزار دلار جایزه یک مدال طلا» صحبت میکنیم، نباید آن را کل سرمایهگذاری استرالیا روی آن قهرمان تصور کنیم.
ممکن است سالها پیش از کسب آن مدال، منابع قابل توجهی برای مربی، امکانات، علوم ورزشی، پزشکی، اردوها و مسابقات ورزشکار هزینه شده باشد.
بعد از خاموش شدن چراغهای المپیک چه میشود؟
شاید این یکی از مهمترین و کمتر مطرحشدهترین بخشهای زندگی یک قهرمان باشد.
فرض کنیم ورزشکاری ۱۰، ۱۵ یا حتی ۲۰ سال از بهترین سالهای زندگی خود را صرف تمرین کرده و در نهایت برای استرالیا مدال طلای المپیک گرفته است.
وقتی به دلیل سن، مصدومیت یا دلایل دیگر دیگر نتواند ورزش حرفهای را ادامه دهد، آیا مدال طلا برای او حقوق مادامالعمر ایجاد میکند؟
خیر. مدال طلای المپیک در استرالیا به خودی خود برای ورزشکار حقوق یا مستمری ویژه مادامالعمر دولتی ایجاد نمیکند.
اما این به معنای رها شدن کامل ورزشکار پس از بازنشستگی نیست.
برای برخی ورزشکارانی که پیش از بازنشستگی در برنامه کمک مالی مستقیم قرار داشتهاند، امکان دریافت کمک مالی انتقالی تا شش ماه پس از خروج از ورزش حرفهای وجود دارد؛ البته این حمایت شرایط خاص خود را دارد و خودکار نیست.
علاوه بر آن، مؤسسه ورزش استرالیا برای ورزشکاران سطح بالا برنامهها و توصیههایی برای حمایت در دوره انتقال از ورزش حرفهای به مرحله بعدی زندگی دارد.
این حمایت میتواند شامل مشاوره شغلی، کمک برای پیدا کردن کار، تهیه رزومه، ادامه تحصیل، یادگیری مهارتهای جدید، ایجاد ارتباطات حرفهای و برنامهریزی برای آینده باشد.
برای ورزشکاران سطح سکوی جهانی نیز توصیه شده است که برنامه حمایت از دوره گذار آنها حداقل ۲۴ ماه در نظر گرفته شود. البته این به معنای پرداخت حقوق برای ۲۴ ماه نیست؛ بلکه منظور ادامه خدمات و حمایتهای لازم برای ورود ورزشکار به مرحله بعدی زندگی است.
کمیته المپیک بعد از بازنشستگی هم کمک میکند؟
کمیته المپیک استرالیا نیز برنامههایی برای المپینها دارد که میتواند به آنها در دوران پس از ورزش کمک کند.
این خدمات میتواند شامل توسعه شغلی، تغییر حرفه، آموزش مجدد، ادامه تحصیل یا کمک برای پیدا کردن مسیر شغلی جدید باشد.
شبکههایی نیز برای ارتباط ورزشکاران بازنشسته با یکدیگر و با جامعه ورزشی وجود دارد.
هدف این است که ورزشکاری که سالها در بالاترین سطح برای استرالیا رقابت کرده، پس از پایان دوران قهرمانی ناگهان بدون مسیر و پشتیبانی باقی نماند.
اما باید میان حمایت برای شروع زندگی جدید و حقوق مادامالعمر تفاوت گذاشت.
حتی یک قهرمان طلایی المپیک پس از پایان دورههای حمایتی باید مانند دیگران برای آینده مالی و شغلی خود برنامهریزی کند.
بسیاری از قهرمانان سابق ممکن است از اعتبار و تجربه ورزشی خود برای ورود به مربیگری، مدیریت ورزشی، رسانه، سخنرانی، تبلیغات، فعالیت تجاری یا مشاغل دیگر استفاده کنند؛ اما این درآمدها تضمینشده نیست.
آیا قهرمان المپیک در استرالیا با مدالآوری ثروتمند میشود؟
صرفاً با جایزه مدال، خیر.
۲۰ هزار دلار برای یک طلای المپیک در مقایسه با سالها تمرین، محدودیتهای زندگی حرفهای، سفرها، تجهیزات و هزینههای یک ورزشکار نخبه مبلغی نیست که به تنهایی بتواند آینده مالی او را تضمین کند.
البته ورزشکاران بسیار مشهور ممکن است از قراردادهای تبلیغاتی، اسپانسرها، سخنرانی، رسانه و فعالیتهای تجاری درآمدهای بسیار بیشتری کسب کنند، اما این موضوع به شهرت، رشته ورزشی و جذابیت تجاری ورزشکار بستگی دارد و یک امتیاز تضمینشده برای هر مدالآور نیست.
مدل استرالیا بیشتر بر سرمایهگذاری در مسیر رسیدن به قهرمانی استوار است تا پرداخت یک جایزه بسیار بزرگ پس از قهرمانی.
ورزشکار ممکن است سالها پیش از رسیدن به سکوی المپیک از امکانات تمرینی، پزشک، فیزیوتراپیست، متخصص تغذیه، مربی، کمک مالی و حمایت برای شرکت در مسابقات بینالمللی برخوردار شده باشد.
اما در سوی دیگر، ورزشکارانی هم هستند که برای ادامه مسیر حرفهای خود ناچارند بخشی از هزینهها را شخصاً تأمین کنند یا به دنبال اسپانسر باشند.
در نهایت شاید بتوان فلسفه این سیستم را در یک جمله خلاصه کرد:
در استرالیا، مدال پایان یک سرمایهگذاری طولانی است، نه آغاز آن؛ حمایت اصلی قرار است زمانی انجام شود که ورزشکار هنوز در مسیر رسیدن به سکوی قهرمانی است.