از چسب و آدامس نیکوتین تا دارو، مشاوره و ویپ؛ شواهد علمی نشان میدهند ترک سیگار فقط به اراده وابسته نیست و انتخاب روش مناسب همراه با حمایت حرفهای میتواند احتمال موفقیت را بهطور قابل توجهی افزایش دهد.
به گزارش رادیو نشاط، ترک سیگار یکی از مؤثرترین اقداماتی است که افراد میتوانند برای کاهش خطر بیماریهای قلبی، سکته، سرطان و بیماریهای ریوی انجام دهند. با این حال، وابستگی به نیکوتین باعث میشود بسیاری از افراد برای ترک پایدار به بیش از یک تلاش نیاز داشته باشند.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) اعلام کرده است که حدود ۱.۲ میلیارد نفر در جهان از محصولات دخانی استفاده میکنند و مصرف دخانیات سالانه موجب مرگ بیش از ۷ میلیون نفر میشود.
اما خبر امیدوارکننده این است که ترک سیگار صرفاً به «قدرت اراده» وابسته نیست. درمانهای علمی و حمایت رفتاری میتوانند شانس موفقیت را افزایش دهند.
ترک ناگهانی بهتر است یا کاهش تدریجی؟
یکی از رایجترین پرسشها این است که آیا بهتر است فرد از یک روز مشخص سیگار را کاملاً کنار بگذارد یا ابتدا تعداد سیگارها را کاهش دهد.
بررسی شواهد علمی نشان میدهد هر دو روش میتوانند مؤثر باشند و در بلندمدت برتری قطعی یکی بر دیگری ثابت نشده است. بنابراین مهمتر از انتخاب میان ترک ناگهانی یا تدریجی، داشتن یک برنامه مشخص و استفاده از روشهایی است که فرد بتواند به آنها پایبند بماند.
برای برخی تعیین یک «روز ترک» و قطع کامل مصرف مناسبتر است و برای برخی دیگر کاهش تدریجی تا رسیدن به روز ترک میتواند عملیتر باشد.
درمان جایگزین نیکوتین؛ یکی از شناختهشدهترین روشها
Nicotine Replacement Therapy یا NRT شامل محصولاتی مانند چسب، آدامس و قرص مکیدنی نیکوتین است.
این محصولات نیکوتین را بدون دود ناشی از سوختن توتون به بدن میرسانند و میتوانند میل شدید به سیگار و برخی علائم ترک را کاهش دهند.
در بعضی افراد، استفاده همزمان از یک محصول طولانیاثر مانند چسب نیکوتین و یک محصول کوتاهاثر مانند آدامس یا قرص مکیدنی میتواند مؤثرتر از استفاده تنها از یک نوع NRT باشد.
دولت استرالیا نیز NRT را از گزینههای کمک به ترک سیگار معرفی میکند.
داروهای ترک سیگار چقدر مؤثرند؟
دارو نیز میتواند برای برخی افراد نقش مهمی در ترک داشته باشد.
وارنیکلین (Varenicline) یکی از داروهای شناختهشده ترک سیگار است که میتواند میل به نیکوتین و لذت ناشی از مصرف سیگار را کاهش دهد.
بوپروپیون (Bupropion) نیز دارویی غیرنیکوتینی است که برای برخی افراد در برنامه ترک مورد استفاده قرار میگیرد.
سازمان جهانی بهداشت وارنیکلین، درمان جایگزین نیکوتین، بوپروپیون و سیتیزین را از درمانهای مؤثر ترک دخانیات معرفی کرده است.
البته داروی مناسب برای همه یکسان نیست و داروهای نسخهای باید با نظر پزشک و با توجه به شرایط فرد انتخاب شوند.
ویپ؛ کمک به ترک یا یک وابستگی دیگر؟
سیگار الکترونیکی یا ویپ یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات در حوزه ترک سیگار است.
بررسیهای Cochrane نشان دادهاند که ویپهای حاوی نیکوتین میتوانند به برخی افراد برای ترک سیگار کمک کنند و در برخی مطالعات نتایج بهتری نسبت به NRT داشتهاند. با این حال، این موضوع به معنای بیخطر بودن ویپ نیست.
در استرالیا نیز مقررات مشخصی برای ویپ وجود دارد و دسترسی قانونی به ویپهای درمانی از طریق داروخانه و تحت شرایط تعیینشده انجام میشود.
اداره کالاهای درمانی استرالیا (TGA) تأکید میکند که ویپهای درمانی موجود، داروهای تأییدشده ثبتشده در Australian Register of Therapeutic Goods (ARTG) نیستند و بهعنوان درمان خط اول ترک توصیه نمیشوند.
بنابراین فردی که قصد ترک سیگار دارد بهتر است پیش از روی آوردن به ویپ، گزینههای استاندارد ترک را با پزشک یا داروساز بررسی کند.
چرا مشاوره میتواند نتیجه را تغییر دهد؟
وابستگی به سیگار فقط وابستگی جسمی به نیکوتین نیست. برای بسیاری از افراد، سیگار با عادتهایی مانند نوشیدن قهوه یا الکل، رانندگی، استرس، استراحت در محل کار یا معاشرت با افراد سیگاری پیوند خورده است.
به همین دلیل، حمایت رفتاری در کنار درمان میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
WHO توصیه میکند درمانهای دارویی ترک دخانیات با حمایت رفتاری همراه شوند.
در استرالیا نیز Quitline خدمات حمایتی و مشاوره برای ترک سیگار و ویپ ارائه میدهد.
اگر دوباره سیگار کشیدیم، یعنی شکست خوردهایم؟
نه لزوماً.
برخی افراد پیش از رسیدن به ترک پایدار چند بار تلاش میکنند. مهم این است که مشخص شود چه عاملی باعث بازگشت به مصرف شده است؛ استرس، مصرف الکل، حضور در جمع افراد سیگاری یا موقعیتهای دیگری که میل به سیگار را تحریک میکنند.
شناخت این محرکها میتواند تلاش بعدی را هدفمندتر کند. یک لغزش نیز نباید لزوماً به بازگشت کامل به مصرف تبدیل شود.
بدن بعد از ترک سیگار چگونه تغییر میکند؟
فواید ترک بسیار زودتر از آنچه بسیاری تصور میکنند آغاز میشود.
براساس اطلاعات WHO:
حدود ۲۰ دقیقه بعد: ضربان قلب و فشار خون کاهش مییابد.
حدود ۱۲ ساعت بعد: مونوکسیدکربن خون به سطح طبیعی بازمیگردد.
۲ تا ۱۲ هفته بعد: گردش خون و عملکرد ریهها بهبود پیدا میکند.
۱ تا ۹ ماه بعد: سرفه و تنگی نفس کاهش مییابد.
یک سال بعد: خطر بیماری عروق کرونر قلب تقریباً نصف فردی است که همچنان سیگار میکشد.
حدود ۱۰ سال بعد: خطر مرگ ناشی از سرطان ریه تقریباً نصف فردی میشود که همچنان سیگار میکشد.
حدود ۱۵ سال بعد: خطر بیماری عروق کرونر قلب به سطح فرد غیرسیگاری نزدیک میشود.
بالاخره کدام روش بیشترین شانس موفقیت را دارد؟
پاسخ این نیست که یک روش برای همه بهترین است.
شواهد علمی نشان میدهد شانس موفقیت زمانی بیشتر میشود که فرد به جای تکیه صرف بر اراده، از روشهای مبتنی بر شواهد همراه با حمایت رفتاری استفاده کند.
برای یک فرد ممکن است ترکیب چسب و آدامس نیکوتین مناسب باشد؛ برای دیگری داروی تجویزی در کنار مشاوره نتیجه بهتری داشته باشد. مهم این است که روش ترک متناسب با شرایط فرد انتخاب شود و در صورت شکست اولین تلاش، برنامه متوقف نشود.
ترک سیگار ممکن است آسان نباشد، اما بدن از همان ساعات نخست پس از آخرین سیگار شروع به بهرهمند شدن از مزایای آن میکند.
شاید مهمترین پیام این باشد: برای ترک سیگار لازم نیست فقط به اراده تکیه کرد؛ کمک گرفتن از روشهای علمی، پزشک، داروساز و خدمات حمایتی میتواند مسیر ترک را هم عملیتر و هم موفقتر کند.
این مطلب با هدف اطلاعرسانی عمومی تهیه شده و جایگزین توصیه پزشکی فردی نیست.