یک پژوهش تازه نشان میدهد در صورت وقوع فجایع جهانی بسیار بزرگ، از جنگ هستهای و فوران عظیم آتشفشانی گرفته تا همهگیریهای مرگبار و فروپاشی زیرساختهای جهانی، هیچ نقطهای از زمین کاملاً امن نخواهد بود؛ با این حال، استرالیا به دلیل موقعیت جغرافیایی، توان بالای تولید مواد غذایی، زیرساختهای انرژی و ظرفیت صنعتی، در میان مقاومترین کشورهای جهان قرار میگیرد.
به گزارش رادیو نشاط، براساس پژوهشی که در نشریه علمی Global Challenges منتشر شده است، پژوهشگران با بررسی مجموعهای از خطرات فاجعهبار جهانی و عوامل مؤثر بر تابآوری کشورها به این نتیجه رسیدهاند که استرالیا در میان بهترین نقاط جهان برای مقابله با پیامدهای چنین بحرانهایی قرار دارد. فلوریان اولریش ین، نویسنده نخست این مطالعه و پژوهشگر دانشگاه هاگن آلمان، میگوید اگرچه هیچ کشوری از پیامدهای یک فاجعه جهانی کاملاً مصون نیست، برخی کشورها به دلیل موقعیت جغرافیایی، امنیت غذایی، زیرساختها و ظرفیت صنعتی شرایط بهتری دارند.
پژوهشگران در این مطالعه تلاش کردهاند به پرسشی دشوار پاسخ دهند: اگر جهان با رویدادی روبهرو شود که بتواند طی چند ماه یا چند سال جان بخش قابلتوجهی از جمعیت جهان را بگیرد، کدام کشورها توان بیشتری برای ادامه حیات و تأمین نیازهای اساسی مردم خود خواهند داشت؟
در این بررسی، مجموعهای از تهدیدهای فاجعهبار جهانی در نظر گرفته شده است؛ از جنگ هستهای و فورانهای آتشفشانی بسیار بزرگ که میتوانند با کاهش نور خورشید تولید مواد غذایی را مختل کنند، تا طوفانهای ژئومغناطیسی، حملات سایبری گسترده و بیماریهای عفونی طبیعی یا ساخته دست انسان.
چرا مسئله غذا تا این اندازه مهم است؟
یکی از مهمترین نکات پژوهش این است که خطر یک فاجعه جهانی فقط به تلفات مستقیم آن محدود نمیشود. اختلال در کشاورزی، حملونقل و تجارت بینالمللی میتواند زنجیرههای تأمین را از کار بیندازد و کشورهای وابسته به واردات مواد غذایی را با بحران جدی مواجه کند.
فلوریان اولریش ین، نویسنده نخست این مطالعه، تأکید میکند که در بسیاری از این سناریوها، در نهایت تأمین غذا به مسئله تعیینکننده برای بقا تبدیل میشود.
کشورهایی که توان تولید غذای کافی برای جمعیت خود دارند، از منابع انرژی مناسب برخوردارند و میتوانند بخشی از کالاهای ضروری را بدون اتکای شدید به واردات تولید کنند، در چنین شرایطی وضعیت بهتری خواهند داشت.
چرا استرالیا در جایگاه نخست قرار گرفته است؟
چند عامل مهم به نفع استرالیا عمل میکند.
استرالیا در نیمکره جنوبی قرار دارد و از مناطقی که احتمال بیشتری برای درگیری مستقیم در یک جنگ هستهای دارند فاصله دارد. البته پژوهشگران هشدار دادهاند که اتحاد نزدیک استرالیا با ایالات متحده میتواند بخشی از این مزیت را کاهش دهد.
عامل بسیار مهم دیگر، توان بالای استرالیا در تولید مواد غذایی است. این کشور علاوه بر برخورداری از اقلیمها و مناطق کشاورزی متنوع، زیرساختهای انرژی و ظرفیت صنعتی قابلتوجهی دارد؛ عواملی که در صورت اختلال طولانی در تجارت جهانی میتوانند اهمیت حیاتی پیدا کنند.
وسعت اقیانوسها در نیمکره جنوبی نیز میتواند در تعدیل برخی شوکهای اقلیمی مؤثر باشد و تعداد آتشفشانها در این نیمکره کمتر است.
کدام کشورها بعد از استرالیا قرار میگیرند؟
براساس این پژوهش، آرژانتین، برزیل و نیوزیلند نیز از کشورهایی هستند که در برخی سناریوهای فاجعه جهانی شرایط نسبتاً مناسبی دارند.
با این حال، هر یک نقاط ضعفی دارند. نیوزیلند با وجود موقعیت جغرافیایی مناسب، دارای آتشفشانهای فعال است، پایه صنعتی محدودتری دارد و به دلیل جزیرهای بودن در برابر سونامی آسیبپذیر است.
در مورد آرژانتین و برزیل نیز عواملی مانند نابرابری و سابقه بیثباتی سیاسی میتوانند میزان تابآوری را کاهش دهند.
ایسلند هم مزیتهایی دارد، اما موقعیت بسیار شمالی آن میتواند در صورت کاهش شدید نور خورشید و افت دمای جهانی به یک نقطه ضعف تبدیل شود.
چرا آمریکا در صدر فهرست نیست؟
توان اقتصادی و صنعتی بالا بهتنهایی تضمینکننده امنیت نیست.
ایالات متحده به دلیل موقعیت جغرافیایی و جایگاه نظامی و هستهای خود، در برخی سناریوها از جمله جنگ هستهای و طوفانهای ژئومغناطیسی بیشتر در معرض خطر قرار دارد.
پژوهشگران همچنین عواملی مانند کیفیت حکمرانی، انسجام اجتماعی و نحوه مدیریت بحرانهای بزرگ را بخشی از توان واقعی یک کشور برای مقابله با فاجعه میدانند.
جزیره بودن؛ مزیت یا نقطه ضعف؟
کشورها و جزایر بزرگی که از مراکز اصلی بحران فاصله دارند، یک مزیت مهم دارند: در صورت بروز بیماریهای فراگیر یا بحرانهای جهانی، کنترل ارتباط با سایر مناطق برای آنها آسانتر است.
اما جزیرهای بودن بهتنهایی کافی نیست.
اگر کشوری برای غذا، انرژی یا کالاهای اساسی به تجارت خارجی وابستگی زیادی داشته باشد، قطع مسیرهای حملونقل میتواند همان مزیت جغرافیایی را به یک آسیبپذیری جدی تبدیل کند. به همین دلیل کشوری مانند ژاپن، با وجود توسعهیافتگی و توان صنعتی بالا، در صورت فروپاشی گسترده تجارت جهانی ممکن است با مشکلات جدی روبهرو شود.
ثروت تنها عامل تعیینکننده نیست
یافتههای پژوهش نشان میدهد کشورهایی که پایه صنعتی قوی، ظرفیت تولید داخلی، امنیت غذایی و وابستگی کمتری به تجارت خارجی دارند، عموماً برای مقابله با بحرانهای جهانی بزرگ آمادهترند.
اما عوامل اجتماعی و سیاسی نیز اهمیت دارند. کیفیت حکمرانی، توان تصمیمگیری در شرایط اضطراری، انسجام اجتماعی و میزان نابرابری میتوانند بر توان یک کشور برای مدیریت بحران تأثیر بگذارند.
آیا استرالیا در یک فاجعه جهانی واقعاً «امن» خواهد بود؟
پاسخ کوتاه خیر است.
نتیجه این پژوهش به معنای مصون بودن استرالیا از جنگ هستهای، همهگیری، حملات سایبری یا سایر فجایع نیست. پژوهشگران نیز تأکید دارند که هیچ کشوری در برابر تمام خطرات فاجعهبار جهانی مقاوم نیست.
آنچه استرالیا را متمایز میکند، ترکیبی از موقعیت جغرافیایی، تولید مواد غذایی، انرژی، ظرفیت صنعتی و امکان حفظ بخشی از نیازهای داخلی در شرایطی است که شبکههای جهانی دچار اختلال شدید شده باشند.
پیام اصلی پژوهش؛ آمادگی مهمتر از پیدا کردن یک «پناهگاه امن» است
نتیجه مهم این بررسی صرفاً معرفی بهترین کشور برای زنده ماندن نیست. پژوهشگران معتقدند دولتها باید خطرات فاجعهبار جهانی را جدیتر وارد برنامهریزیهای ملی کنند.
تقویت امنیت غذایی، زیرساختهای حیاتی، تولید داخلی، انرژی، نظامهای ارتباطی، حکمرانی و توافقهای تجاری اضطراری میتواند میزان آسیبپذیری کشورها را کاهش دهد.
در نهایت، اگر جهان روزی با بحرانی در مقیاسی بسیار بزرگ مواجه شود، هیچ کشور کاملاً امنی وجود نخواهد داشت؛ اما بر پایه شاخصهای بررسیشده در این پژوهش، استرالیا یکی از بهترین موقعیتها ـ و در ارزیابی این مطالعه، بهترین موقعیت ـ را برای تابآوری و ادامه تأمین نیازهای اساسی جمعیت خود دارد.
تیتر پیشنهادی رادیو نشاط:
اگر فاجعهای جهانی رخ دهد، کجای زمین امنتر است؟ پژوهش تازه: استرالیا بهترین گزینه
لید پیشنهادی:
پژوهشی تازه نشان میدهد در صورت وقوع یک فاجعه جهانی گسترده، استرالیا به دلیل موقعیت جغرافیایی، توان بالای تولید مواد غذایی، زیرساختهای انرژی و ظرفیت صنعتی، از بهترین شرایط برای تابآوری برخوردار خواهد بود؛ هرچند پژوهشگران تأکید میکنند هیچ کشوری در برابر تمام سناریوهای فاجعهبار مصون نیست.