تحقیقات تازه نشان میدهد مغز سگها تنها میان چهره شاد و ناراحت انسان تفاوت قائل نمیشود؛ آنها حتی میتوانند برخی حالات منفی مانند ترس، خشم و غم را نیز از یکدیگر تشخیص دهند. یافتهای که شناخت ما از رابطه عاطفی میان انسان و سگ را عمیقتر میکند.
به گزارش رادیو نشاط، بسیاری از صاحبان سگها تجربه کردهاند که حیوان خانگیشان در زمان شادی، ناراحتی یا اضطراب رفتار متفاوتی نشان میدهد. ممکن است وقتی صاحبش خوشحال است هیجان بیشتری نشان دهد یا هنگام ناراحتی آرامتر شود و به او نزدیک شود.
اما آیا سگ واقعاً میفهمد انسان چه احساسی دارد؟
پژوهشی تازه که نتایج آن در نشریه علمی iScience منتشر شده، نشان میدهد دستکم مغز سگها قادر است میان برخی حالات مختلف چهره انسان تمایز قائل شود.
اسکن مغز سگها در حالت بیداری
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران سگهای خانگی آموزشدیدهای را در دستگاه تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی یا fMRI قرار دادند.
نکته جالب این بود که سگها بیدار بودند و بدون محدودیت فیزیکی در دستگاه دراز میکشیدند. سپس تصاویر چهره افرادی ناآشنا با حالات مختلف به آنها نشان داده شد و پژوهشگران تغییرات فعالیت مغزیشان را بررسی کردند. بیشتر سگهای شرکتکننده از نژاد «بُردِر کولی» بودند.
این تحقیق در دو آزمایش انجام شد.
در آزمایش نخست، هشت سگ تصاویر چهرههای شاد و خنثی را مشاهده کردند. اسکنها نشان داد هنگام دیدن چهرههای شاد، فعالیت برخی نواحی مغز سگها افزایش پیدا میکند؛ از جمله بخشهایی که با پردازش دیداری، تعامل اجتماعی و سیستم پاداش ارتباط دارند.
فعال شدن نواحی مرتبط با پاداش توجه پژوهشگران را به خود جلب کرد، زیرا مطالعات پیشین نشان دادهاند این بخشهای مغز میتوانند هنگام انتظار دریافت غذا یا دریافت تشویق نیز فعال شوند.
آیا سگها ترس، خشم و غم را هم تشخیص میدهند؟
در مرحله دوم، پژوهشگران ۱۲ سگ را مورد بررسی قرار دادند و این بار تصاویر چهرههای انسانی با چهار حالت شادی، غم، ترس و خشم را به آنها نشان دادند.
نتایج جالبتر شد.
بررسی فعالیت کل مغز نشان داد الگوهای مغزی سگها هنگام مشاهده چهره ترسیده با چهره غمگین و همچنین چهره ترسیده با چهره خشمگین متفاوت است.
با این حال، پژوهشگران نتوانستند تمایز مشابه و روشنی میان واکنش مغز سگها به غم و خشم پیدا کنند.
این یافته اهمیت ویژهای دارد، زیرا مطالعات قبلی نشان داده بودند سگها میتوانند برخی حالات مثبت و منفی چهره انسان، از جمله شادی و خشم، را از یکدیگر تشخیص دهند. پژوهش جدید شواهد مغزی بیشتری ارائه میکند که نشان میدهد توانایی آنها ممکن است به تمایز ساده «مثبت یا منفی» محدود نباشد.
آیا سگ واقعاً میداند ما غمگین هستیم؟
اینجا باید میان تشخیص تفاوت چهرهها و درک مفهوم احساسات انسانی تفاوت قائل شد.
این پژوهش ثابت نمیکند که سگ وقتی صورت غمگین انسانی را میبیند، مفهوم «غم» را دقیقاً همانطور که ما انسانها درک میکنیم میفهمد.
آنچه دانشمندان نشان دادهاند این است که مغز سگ در برابر برخی حالات مختلف چهره انسان، الگوهای متفاوتی از فعالیت نشان میدهد.
بنابراین شاید دقیقتر باشد بگوییم: سگها نسبت به نشانههای عاطفی چهره ما بسیار حساساند، اما هنوز نمیتوان گفت احساسات پیچیده انسانی را دقیقاً مانند خود ما درک میکنند.
هزاران سال زندگی در کنار انسان
رابطه سگ و انسان حاصل هزاران سال همزیستی است و پژوهشگران معتقدند اهلیشدن و زندگی طولانی در کنار انسان میتواند در شکلگیری توانایی سگها برای توجه به نشانههای اجتماعی ما نقش داشته باشد.
مطالعات علمی حتی پیش از پژوهش جدید نیز نشان داده بودند که چهره انسان برای مغز سگ اهمیت ویژهای دارد و سگها از اطلاعات بصری چهره برای تعامل اجتماعی با انسان استفاده میکنند.
البته پژوهش تازه محدودیتهایی نیز دارد. تعداد سگهای مورد بررسی کم بوده و بیشتر آنها بُردِر کولی بودهاند؛ بنابراین برای مشخص شدن اینکه این نتایج تا چه اندازه درباره نژادهای مختلف صدق میکند، مطالعات گستردهتری لازم است.
آنچه این پژوهش به ما میگوید
شاید سگ شما نتواند از شما بپرسد «چرا ناراحتی؟»، اما مغزش احتمالاً تغییر حالت چهرهتان را بسیار بیشتر از آنچه تصور میکنید زیر نظر دارد.
علم هنوز نمیگوید سگها احساسات انسانی را درست مانند خود ما «میفهمند»، اما شواهد تازه نشان میدهد آنها میتوانند تفاوت میان برخی از این حالات را تشخیص دهند؛ توانایی قابل توجهی که شاید یکی از دلایل شکلگیری رابطه خاص و دیرینه میان انسان و سگ باشد.