حتماً برای شما هم پیش آمده است؛ چند نفر در یک فضای باز کنار هم نشستهاند، اما به نظر میرسد پشهها یک نفر را بیشتر از بقیه هدف قرار میدهند. در پایان، یک نفر دست و پایش پر از جای نیش شده، در حالی که فرد کناری تقریباً هیچ اثری از نیش ندارد.
به گزارش رادیو نشاط، پژوهشهای علمی نشان میدهد پشهها واقعاً بعضی افراد را بیشتر از دیگران نیش میزنند و این تفاوت صرفاً یک تصور نیست. یافتههای پژوهشی نشان میدهد مجموعهای از ویژگیهای بدن، بهویژه بو و ترکیبات شیمیایی منتشرشده از پوست، میتواند باعث شود برخی افراد برای بعضی گونههای پشه جذابتر از دیگران باشند.
پشه چگونه انسان را پیدا میکند؟
پشهها برای پیدا کردن انسان تنها به یک نشانه متکی نیستند. آنها از مجموعهای از علائم مانند دیاکسیدکربن موجود در بازدم، بوی بدن و پوست، گرما، رطوبت و نشانههای بصری استفاده میکنند.
وقتی نفس میکشیم، دیاکسیدکربن وارد هوای اطراف ما میشود و میتواند به پشه در شناسایی حضور یک میزبان کمک کند. با نزدیکتر شدن پشه، بوها و ترکیبات شیمیایی منتشرشده از پوست و همچنین گرمای بدن اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
در واقع پشه پیش از آنکه روی پوست بنشیند، اطلاعات مختلفی را از محیط اطراف ما دریافت کرده است.
چرا بعضی افراد برای پشهها جذابترند؟
یکی از مهمترین پاسخها احتمالاً روی سطح پوست ما قرار دارد.
در یک پژوهش مهم که نتایج آن در نشریه علمی Cell منتشر شد، پژوهشگران میزان جذابیت بوی پوست افراد مختلف را برای پشه Aedes aegypti مقایسه کردند.
نتیجه قابل توجه بود: بعضی افراد بهطور مداوم برای این پشهها بسیار جذابتر از دیگران بودند.
پژوهشگران دریافتند افرادی که برای پشهها جذابیت بیشتری داشتند، میزان بالاتری از برخی اسیدهای کربوکسیلیک را در مواد منتشرشده از پوست خود داشتند.
جالبتر اینکه این تفاوت در آزمایشها موقتی نبود؛ میزان جذابیت برخی افراد برای پشهها در طول چند سال نسبتاً پایدار باقی ماند.
البته این یافته به این معنا نیست که یک ماده شیمیایی بهتنهایی تعیین میکند چه کسی نیش بخورد. رفتار پشه پیچیده است و گونههای مختلف پشه نیز ممکن است به نشانههای متفاوتی واکنش نشان دهند.
باکتریهای طبیعی پوست هم میتوانند مؤثر باشند
روی پوست همه ما مجموعه بزرگی از میکروارگانیسمها زندگی میکنند. این میکروبها بخشی طبیعی از بدن انسان هستند و در شکلگیری بوی پوست نیز نقش دارند.
ترکیبات موجود در عرق و ترشحات پوست میتوانند تحت تأثیر فعالیت این میکروارگانیسمها به مواد بودار مختلف تبدیل شوند.
به همین دلیل، «امضای بویایی» پوست هر فرد تا حدودی متفاوت است و این تفاوت میتواند در میزان جذابیت افراد برای پشهها نقش داشته باشد.
آیا دلیلش «خون شیرین» است؟
احتمالاً همه ما این جمله را شنیدهایم: «پشهها من را بیشتر میزنند چون خونم شیرین است!»
اما اصطلاح «خون شیرین» توضیح علمی معتبری برای انتخاب افراد توسط پشه نیست.
پشه پیش از نیش زدن هنوز به خون فرد دسترسی ندارد. ابتدا باید انسان را پیدا کند و برای این کار از نشانههایی مانند دیاکسیدکربن، بو و ترکیبات پوست، گرما و سایر علائم محیطی استفاده میکند.
بنابراین اگر پشهها شما را بیشتر از فرد کناریتان انتخاب میکنند، احتمالاً باید علت را بیشتر در نشانههایی جستوجو کرد که بدن شما در محیط منتشر میکند، نه در «شیرینی خون».
آیا گروه خونی مهم است؟
در برخی تحقیقات، ارتباط میان گروه خونی و میزان جذب بعضی پشهها گزارش شده است و به همین دلیل این ادعا که افراد دارای گروه خونی O بیشتر نیش میخورند، بسیار رایج شده است.
اما شواهد علمی درباره گروه خونی به اندازه یافتههای مربوط به بوی پوست و ترکیبات شیمیایی آن روشن و قوی نیست.
به همین دلیل نمیتوان با اطمینان گفت داشتن یک گروه خونی خاص بهتنهایی باعث میشود فرد بیشتر از دیگران نیش بخورد.
ورزش و عرق کردن چه تأثیری دارند؟
هنگام فعالیت بدنی چند اتفاق بهطور همزمان رخ میدهد: بدن گرمتر میشود، میزان تنفس و تولید دیاکسیدکربن افزایش پیدا میکند و عرق و ترکیبات موجود روی پوست نیز تغییر میکنند.
این مجموعه تغییرات میتواند شناسایی فرد توسط پشه را آسانتر کند.
بنابراین اگر پس از ورزش یا فعالیت بدنی احساس میکنید پشهها بیشتر سراغتان میآیند، این اتفاق میتواند توضیح علمی داشته باشد؛ هرچند نمیتوان آن را فقط به «عرق کردن» نسبت داد.
آیا پشهها همه انسانها را نیش میزنند؟
نکته دیگری هم وجود دارد: ممکن است دو نفر هر دو نیش خورده باشند، اما واکنش پوست آنها یکسان نباشد.
خارش، قرمزی و برجستگیای که پس از نیش مشاهده میکنیم، بخشی از واکنش بدن به بزاق پشه است. شدت این واکنش در افراد مختلف متفاوت است.
بنابراین کسی که جای نیش کمتری روی بدنش میبیند، الزاماً به همان نسبت کمتر نیش نخورده است؛ ممکن است واکنش پوستی او کمتر قابل مشاهده باشد.
چگونه از نیش پشه جلوگیری کنیم؟
فارغ از اینکه پشهها شما را بیشتر یا کمتر از دیگران دوست داشته باشند، جلوگیری از نیش اهمیت دارد؛ زیرا برخی گونههای پشه میتوانند بیماریهایی مانند مالاریا، دِنگی، زیکا، چیکونگونیا، تب زرد و برخی انواع التهاب مغز را منتقل کنند.
سازمان جهانی بهداشت برای کاهش احتمال نیش پشه توصیه میکند تا حد امکان پوست با لباس پوشانده شود، از توری پنجره و در و در شرایط لازم پشهبند استفاده شود و از مواد دافع حشرات مؤثر مطابق دستور روی محصول استفاده شود.
ترکیباتی مانند DEET، پیکاریدین (Icaridin/Picaridin) و IR3535 از جمله مواد مؤثری هستند که در توصیههای بینالمللی برای پیشگیری از نیش پشه دیده میشوند.
از بین بردن آبهای راکد اطراف خانه نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بسیاری از پشهها در آبهای جمعشده در ظروف، گلدانها، سطلها، لاستیکهای قدیمی و مکانهای مشابه تخمگذاری و تکثیر میکنند.
اگر در استرالیا زندگی میکنید
مرکز کنترل بیماریهای استرالیا نیز برای پیشگیری از نیش پشه استفاده از لباسهای بلند، گشاد و روشن و مواد دافع حشرات حاوی DEET، پیکاریدین یا روغن اکالیپتوس لیمویی (OLE) را توصیه میکند.
همچنین توصیه شده آبهای راکد اطراف خانه، از جمله آب جمعشده در زیرگلدانیها، سطلها، لاستیکها و ظروف مختلف مرتب تخلیه شود.
نتیجه؛ چرا پشهها بعضیها را بیشتر دوست دارند؟
پس اگر در یک مهمانی یا گردش همه پشهها ظاهراً سراغ یک نفر میروند، احتمالاً موضوع کاملاً تصادفی نیست.
بدن هر انسان مجموعه متفاوتی از بوها و ترکیبات شیمیایی را منتشر میکند و پشهها نیز سیستم حسی بسیار پیشرفتهای برای تشخیص این نشانهها دارند.
دیاکسیدکربن بازدم، ترکیبات شیمیایی و بوی پوست، گرمای بدن و عوامل محیطی همگی میتوانند در پیدا کردن و انتخاب میزبان نقش داشته باشند.
پژوهشها حتی نشان دادهاند بعضی افراد برای مدت طولانی بهطور پایدار برای برخی پشهها جذابتر باقی میمانند.
بنابراین دفعه بعد که در جمعی همه از پشهها در امان ماندهاند و فقط شما مرتب نیش میخورید، شاید اعتراضتان چندان هم بیدلیل نباشد؛ از نگاه یک پشه، همه انسانها به یک اندازه جذاب نیستند.