بسته ماندن تنگه هرمز و ناامنی در دریای سرخ، نقشه تجارت جهانی را دگرگون کرده است؛ حالا مسیرهای زمینی و بنادر جایگزین، نقش حیاتی در تأمین کالا برای کشورهای خلیج فارس ایفا میکنند.
به گزارش رادیو نشاط، در پی مسدود ماندن تنگه هرمز در دو ماه گذشته و تداوم تنشها در دریای سرخ، مسیرهای اصلی تجارت جهانی با تغییرات گستردهای روبهرو شده است؛ تغییراتی که نهتنها کشورهای خلیج فارس، بلکه کل زنجیره تأمین جهانی را تحت تأثیر قرار داده است.
بر اساس گزارشهای حوزه حملونقل و لجستیک، شرکتهای کشتیرانی برای ادامه فعالیت خود ناچار شدهاند مسیرهای جایگزین را فعال کنند. در این میان، استفاده از مسیرهای زمینی و بنادر واسط بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
مسیرهای جایگزین؛ از دریا به خشکی
با محدود شدن دسترسی دریایی به کشورهای حوزه خلیج فارس، بخش قابلتوجهی از کالاها—بهویژه مواد غذایی و محصولات مصرفی—از طریق شبکههای زمینی منتقل میشوند.
در این میان، بندر جده عربستان سعودی در دریای سرخ به یکی از مهمترین مراکز جدید ترانزیت تبدیل شده است. کشتیهای بزرگ از طریق کانال سوئز به این بندر میرسند و سپس کالاها از طریق کامیون به کشورهایی مانند امارات، بحرین و کویت منتقل میشود.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند که زیرساختهای این بندر برای چنین حجم بالایی از ترافیک کافی نیست و نشانههایی از ازدحام و تأخیر در تخلیه و بارگیری دیده میشود.
همزمان، بنادر دیگری نیز نقش مکمل ایفا میکنند؛ از جمله صحار در عمان و فجیره و خورفکان در امارات که از طریق شبکههای جادهای به یکدیگر متصل شدهاند و بخشی از بار منطقه را جابهجا میکنند.
در شمال منطقه نیز بندر عقبه در اردن به مرکز انتقال کالا به عراق تبدیل شده و یک کریدور زمینی از طریق ترکیه، انتقال کالا به شمال عراق را تسهیل کرده است.
تغییر مسیر کشتیها؛ دور زدن آفریقا
در سطح جهانی، ناامنی در دریای سرخ—که از سال ۲۰۲۳ آغاز شد—اکنون به یک روند پایدار تبدیل شده است. بسیاری از کشتیها برای اجتناب از این منطقه، مسیر طولانیتری را انتخاب کرده و با دور زدن قاره آفریقا از دماغه امید نیک عبور میکنند.
برآوردها نشان میدهد حدود ۷۰ درصد از ترافیک باری که پیشتر از دریای سرخ عبور میکرد، اکنون به این مسیر منتقل شده است. در مقابل، تردد از تنگه بابالمندب به کمتر از نصف کاهش یافته است.
هزینهها بالا رفت؛ زمانها طولانیتر شد
این تغییر مسیرها هزینههای قابلتوجهی برای صنعت حملونقل ایجاد کرده است. زمان انتقال کالا بین آسیا و اروپا بهطور متوسط حدود دو هفته افزایش یافته و مصرف سوخت نیز بهدلیل مسیرهای طولانیتر تا ۵۰ درصد بالا رفته است.
کارشناسان میگویند برای حفظ سطح فعلی خدمات، شرکتهای کشتیرانی به ۱۰ تا ۲۰ درصد کشتی بیشتر نیاز دارند. در نتیجه، هزینه حمل یک کانتینر استاندارد نیز نسبت به سال گذشته افزایش یافته است.
برندگان و بازندگان این تغییر
در حالی که برخی بنادر آفریقایی مانند طنجه در مراکش از این شرایط سود برده و حجم جابهجایی کانتینرهای آنها افزایش یافته، کشورهایی مانند مصر با کاهش شدید درآمدهای کانال سوئز روبهرو شدهاند.
گزارشها نشان میدهد مصر در سال گذشته میلیاردها دلار از درآمد خود را بهدلیل کاهش عبور کشتیها از دست داده است.
بسته شدن تنگه هرمز و ناامنی در مسیرهای سنتی، تجارت جهانی را وارد مرحلهای جدید کرده است؛ مرحلهای که در آن مسیرهای جایگزین، هزینههای بالاتر و زمانهای طولانیتر به واقعیت روزمره تبدیل شدهاند—و به نظر میرسد این تغییرات در کوتاهمدت بازگشتی نداشته باشند.