هلیوم فقط برای بادکنک و تغییر صدا نیست؛ این گاز کمیاب در ساخت تراشههای هوش مصنوعی، دستگاههای MRI و فناوریهای پیشرفته نقش حیاتی دارد. حالا با اختلال در عرضه جهانی پس از حملات موشکی به تأسیسات گازی قطر، فشارها بر استرالیا برای استخراج هلیوم بیشتر شده است.
به گزارش رادیو نشاط، هلیوم برای بسیاری از مردم فقط گازی است که بادکنکها را به هوا میبرد یا صدای انسان را تغییر میدهد؛ اما کارشناسان میگویند این گاز کمیاب، یکی از مواد حیاتی دنیای مدرن است؛ از دستگاههای پزشکی و تراشههای هوش مصنوعی گرفته تا صنایع فضایی و مراکز داده. حالا با اختلال جدی در عرضه جهانی هلیوم بهدلیل جنگ خاورمیانه، فشارها برای آغاز استخراج گسترده این گاز در استرالیا افزایش یافته است.
بر اساس گزارش ای بی سی استرالیا، بازار جهانی هلیوم پس از آن دچار شوک شد که در ماه مارس، حملات موشکی ایران به تأسیسات گازی راس لفان در قطر، حدود یکسوم عرضه جهانی هلیوم را از بازار خارج کرد. در پی این اختلال، قیمتهای لحظهای هلیوم تقریباً دو برابر شده و قراردادهای بلندمدت نیز روند افزایشی پیدا کردهاند.
کارشناسان میگویند اهمیت هلیوم بسیار فراتر از آن چیزی است که اغلب مردم تصور میکنند. این گاز در ساخت تراشههای پیشرفته، نیمههادیها، مراکز داده، هوش مصنوعی و فناوریهای دیجیتال نقش کلیدی دارد. همچنین از هلیوم برای شناسایی نشت گاز در آزمایشگاههای تولید میکروچیپ و حتی در سامانههای موشکی استفاده میشود، زیرا گازی خنثی است و با مواد دیگر واکنش نمیدهد.
در حوزه سلامت نیز هلیوم اهمیت حیاتی دارد. این گاز در دمای بسیار پایین به مایع تبدیل میشود و برای خنک نگهداشتن آهنرباهای ابررسانا در دستگاههای MRI ضروری است. برخی شرکتهای استرالیایی، از جمله استارتآپ «مگنتیکا» در بریزبین، اکنون در حال توسعه دستگاههای MRI با مصرف کمتر هلیوم هستند تا وابستگی به این منبع محدود کاهش یابد.
هلیوم منبعی محدود است و تنها زمانی تولید میشود که عناصر رادیواکتیو مانند اورانیوم و توریم در اعماق زمین تجزیه شوند. این گاز معمولاً در کنار ذخایر گاز طبیعی یافت میشود. کارشناسان میگویند استرالیا ظرفیت بالایی برای استخراج هلیوم دارد و احتمال وجود ذخایر اقتصادی آن در ۶ مورد از ۱۰ میدان گاز طبیعی کشور مطرح شده است. با این حال، تنها واحد تولید هلیوم استرالیا در داروین در سال ۲۰۲۳ پس از پایان ذخایر تعطیل شد و اکنون کشور تمام نیاز خود را وارد میکند.
در حال حاضر، مقدار زیادی از هلیوم موجود در فرآیند استخراج گاز طبیعی در استرالیا بدون بازیابی، وارد جو میشود و برای همیشه از دست میرود. متخصصان انرژی معتقدند اگر استرالیا فناوری جمعآوری هلیوم را توسعه دهد، میتواند ارزش اقتصادی صنعت گاز خود را بهطور قابل توجهی افزایش دهد.
یکی از شرکتهایی که بهدنبال بهرهبرداری از این فرصت است، شرکت استرالیایی Gold Hydrogen است که اعلام کرده در جنوب استرالیا به ذخایری با خلوص بسیار بالا (حدود ۳۶.۹ درصد) دست یافته و قصد دارد طی دو سال آینده تولید تجاری را آغاز کند. با این حال، توسعه فناوری استخراج نیازمند صدها میلیون دلار سرمایهگذاری است.
همزمان، شماری از کارشناسان و فعالان صنعت خواستار بازگرداندن هلیوم به فهرست «مواد معدنی حیاتی» دولت فدرال شدهاند؛ فهرستی که هلیوم در سال ۲۰۲۳ از آن حذف شد. آنها میگویند بازگشت هلیوم به این فهرست میتواند مشوقهای مالیاتی و حمایتهای دولتی را برای تولیدکنندگان فراهم کند و استرالیا را به یکی از بازیگران مهم بازار جهانی این گاز تبدیل کند.
کارشناسان هشدار میدهند در شرایطی که قطر با اختلال تولید روبهرو شده و روسیه نیز بهدلیل تحریمها با محدودیت صادرات مواجه است، کمبود هلیوم میتواند بر تولید تراشهها، فناوریهای پزشکی و صنایع پیشرفته جهان اثر بگذارد؛ موضوعی که باعث شده توجهها بیش از هر زمان دیگری به ظرفیتهای زیرزمینی استرالیا جلب شود.